Hoofdmenu openen

Oncyclopedia β

TajMahalLogo.GIF

If it's Indian, we cook it!
~ Vaste reclameslogan van Taj Mahal sinds 1856.

Ik lust geen gekookte Indiaan.
~ Michel Montignac die zijn Engelsonkunde blootlegt.

Mumtaz Mahal is mijn bron van inspiratie.
~ Een serveerster bij McDonalds.

Taj Mahal (uitgesproken als "tadzj mahaal", in de Kempen als "tèdzj mèhèèl", maar "bij den Indiër" wordt ook aanvaard, althans in Vlaanderen) is tegelijkertijd de oudste fast-foodketen ter wereld, de oudste take-awayketen ter wereld, en de oudste drive-inketen ter wereld, en heeft haar hoofdzetel in Agra (India). De eerste vestiging werd in 1648, na zestien jaar bouwen, geopend door Sjah Djahaan, als bezigheid voor zijn vrouw, Mumtaz Mahal. De kolonisatie door Engeland bood de familie Djahaan-Mahal de gelegenheid om filialen te openen in het Engelstalige gedeelte van de planeet, en na de onafhankelijkheid van India in 1947 kregen ook de andere landen hun filialen. Taj Mahal serveert uitsluitend Indische gerechten, u zult dus zelfs in een Belgisch filiaal geen "Moules-frites"[1] aantreffen, en in een Engels filiaal geen "Steak and ale pie"[2].

Inhoud

NaamBewerken

 
Het vertrouwde portret van Mumtaz en Sjah, dat in alle Taj-Mahalfilialen te zien is: origineel in het Stedelijk Museum van Agra (India).

De naam "Taj Mahal" is Sanskriet voor "bescheiden doch proper eethuisje gehouden door Mumtaz Mahal maar zeg gerust Taj", wat enerzijds wijst op de opmerkelijke beknoptheid van het Sanskriet, en anderzijds meteen verdere uitleg overbodig maakt. Men kan zich zelfs afvragen of deze uitleg een apart kopje waard was. Maar het staat er, en net als de hoofdzetel van Taj Mahal, blijft het er staan, om in de loop der komende eeuwen steeds luisterrijker te worden.

Fah Stfoedh, Teeh Khewee en Drah AivinhBewerken

 
De hoofdzetel van Taj Mahal in Agra, met de kenmerkende toegangslaan. Voertuigloos gemaakt voor de foto, want het is daar al eeuwen elke dag razend druk.

Fah Stfoedh, Teeh Khewee en Drah Aivinh waren de drie formules die het eethuisje van Mumtaz deden uitstijgen boven de gebruikelijke Indische etablissementen, en weldra[3] de Engelstalige wereld veroverden, waar men ze wel anders spelde dan in India, om het geheel niet té exotisch te laten overkomenen. Engelsen zijn immers altijd aan traditie verknocht geweest.

Fah StfoedhBewerken

"Fah Stfoedh" is Sanskriet voor "snelle doch smakelijke en betaalbare hap voor wie geen tijd wenst te verliezen met eten". Mumtaz had tijdens de zestien jaar dat er gebouwd werd, grondig nagedacht over methodes om een steeds groeiende bevolking snel van eten te voorzien, tegelijkertijd sneller ruimte vrij te maken in het etablissement, en door de voedselverstrekking als efficiënt bandwerk te organiseren er nog iets aan te verdienen ook.

Teeh KheweeBewerken

"Teeh Khewee" is Sanskriet voor "compacte doch smakelijke en betaalbare hap voor wie zijn reis al etend wenst verder te zetten". Zestien jaar op een werf zitten kijken is lang, en tussen twee bevallingen door trok Mumtaz de efficiëntielijn door, en besloot ook het inpakken en meegeven van aangekochte eetmalen op te nemen in haar concept.

Drah AivinhBewerken

"Drah Aivinh" is Sanskriet voor "toegankelijke doch verkeersvriendelijke hap voor wie zijn voertuig niet wenst te verlaten om te eten." Kort vóór de inhuldiging van haar nieuwe bezigheid, kwam Mumtaz nog op het idee om Indiërs die zich met een voertuig verplaatsten, de kans te geven om eten op te halen en eventueel zittend in of op hun voertuig op te eten, aldus weer een stap verder zettend in de evolutie van het efficiënt verstrekken en verwerken van voedsel.

Taj Mahal verovert de wereldBewerken

 
Filialen van Taj Mahal in Washington D.C. (V.S.) en Parijs (Frankrijk).

Nog vóór de aanvang van de XIXde eeuw had elke belangrijke stad in de Engelstalige wereld haar Taj Mahal, en na 1947 ook in de niet-Engelstalige wereld, en telkens werd gepoogd om het oorspronkelijke bouwwerk niet alleen qua functionaliteit en dus inrichting, maar ook qua uitzicht zo dicht mogelijk te benaderen.

Verwarring als reclameBewerken

De Indische architectuur met torens en koepels schiep (en schept nog steeds) wel verwarring bij toeristen, die vaak denken met een te bezichtigen kerk te maken te hebben. Het bekendste voorbeeld is de Taj Mahal bovenop de heuvel van de wijk Montmartre, in Parijs (Frankrijk), waar menig toerist voor het eerst klant wordt bij Taj Mahal, omdat na de beklimming van de heuvel een snelle hap aardig meegenomen is, en zo was de klim niet helemáál voor niks geweest. Ook op andere plaatsen, zoals in Washington D.C. (Verenigde Staten), levert het fenomeen veel klanten op.

Verwarring door taalbarrièreBewerken

Bij Taj Mahal is de voertaal sinds 1856 Engels, en die lijn wordt hard doorgetrokken in advertenties, menukaarten en dienstmededelingen. Het bestuur wordt daarvoor stelselmatig op de vingers getikt in landen met strenge taalwetten, maar omwille van de eerbiedwaardige ouderdom van het bedrijf, en de tewerkstelling waarmee ze graag zwaaien, wordt daar nooit echt werk van gemaakt. De vaakst gehoorde klacht is dat mensen die met een beperkte kennis van Engels door het leven strompelen, de Taj-Mahalslogan "If its Indian, we cook it!" interpreteren als zouden daar Indianen gekookt en geserveerd worden, wat vaak gênante toestanden met zich meebrengt.

Snel bediend en geen kabaal? Haal uw hap bij Taj Mahal!
~ Door Taj Mahal geweigerde reclameslogan voor het Nederlandstalig grondgebied, voorgesteld door de Nederlandse Taalunie.

NavolgingBewerken

 
Twee maquettes die aan de bouw vooraf gingen: één in porselein (niet weerhouden, links) en één in brons (basis van het uiteindelijke bouwwerk, rechts) in het Stedelijk Museum van Agra.

Pas halverwege de XXste eeuw kreeg Taj Mahal concurrentie: in Amerika ontloken de eerste pogingen om niet-Indische fast food, take away, drive in of een combinatie ervan te presenteren, en dat lukte aardig. Niet aardig genoeg, echter, om Taj Mahal enige concurrentie aan te doen, ook al omdat geen der concurrenten Indisch eten aanbood, en Taj Mahal uitsluitend Indisch eten aanbood... en dat nog doet.

Avant-gardistische architectuurBewerken

Het oorspronkelijke Taj-Mahalgebouw blijft tot op heden een invloedrijk gebouw, en dan vooral omwille van de uitgekiende infrastructuur. Één van de redenen waarom de bouw zestien jaar heeft geduurd, was dat Mumtaz steeds maar nieuwe en nog vooruitstrevender ideeën te binnen schoten, tot grote ergernis van al wie ook maar iets met de werf te maken had. Maar ze dreef haar zin door, en ook nu nog worden moderne restaurantkeukens, -zalen en -toegangsvoorzieningen vergeleken met die van dit eerbiedwaardige gebouw. Ook het buitenaanzicht had lang invloed, en die is zichtbaar van het Kremlin (Moskou, Rusland) tot de Efteling.

FamiliezaakBewerken

 
Hoed u voor namaak: dit zijn geen filialen van Taj Mahal, maar van de veel recentere concurrent Hadj Tamil, in Brussel (België, boven) en Angkor Wat (Cambodja, onder).

De hele keten is nog steeds eigendom van de familie Djahaan-Mahal, zoals de afstammelingen van Sjah en Mumtaz zich blijven noemen. Het op de wereld zetten van meer zonen dan dochters is daar niet vreemd aan: van generatie tot generatie opent een zoon een filiaal, of neemt er een over, en zet hij zijn vrouw aan de fornuizen. Van Mumtaz' veertien kinderen waren er negen van het mannelijk geslacht: de jongste nam in 1668 de oorspronkelijke vestiging over, de anderen hadden in India elk al een filiaal geopend. In elk filiaal hangt een kopie van het dubbelportret van Sjah en Mumtaz, waarvan het origineel te bezichtigen is in het Stedelijk Museum van Agra. Inderdaad, ook in de hoofdzetel hangt een kopie, sinds in 1955 geoordeeld werd dat het origineel te broos was geworden om in een restaurant te hangen. Het werd gerestaureerd en met een indrukwekkend ceremonieel naar het Museum gebracht. Momenteel telt Taj Mahal wereldwijd 37.588 vestigingen in meer dan 20.000 steden, wat een idee geeft van het huidige minimum aantal mannelijke nakomelingen van Sjah en Mumtaz.

Mumtaz literairBewerken

Onder het pseudoniem Arjumand Bano Began schreef Mumtaz talloze erotische romans, die echter minder goed verkochten dan de kookboeken die ze onder haar eigen naam liet verschijnen. De Indiërs hadden blijkbaar geen behoefte aan opwindende lectuur, een houding die door Professor W. Druyff wordt toegeschreven aan een genetisch bepaald en instinctief functionerend gevarieerd seksleven[4]. Van de romans werd de meest populaire voor het laatst herdrukt in 1877, en enkel het Stedelijk Museum van Agra kan de volledige reeks tonen. De kookboeken worden nog steeds verkocht, en zijn vertaald in tientallen talen. Op Nederlandstalig grondgebied zijn vooral "Mijn Indische keuken" en "Indisch genieten" bekend[5].

Is't gebouwd, goedkoop of duur? Twijfel niet: architectuur!

Achmeatoren · Atomium · Berlijnse Muur · Bibliotheek · Bordeel · Brug · Café · Chinese Muur
Eiffeltoren · Euromast · Flat · Hotel · (Eigen) Huis · Kasteel · Koeltoren · Museum
Oncyclopediagebouw · Psychiatrische inrichting · Restaurant · Rotonde · Taj Mahal · Tunnel
Vogelhuisje · Witte Huis · World Trade Center (New York) · Zaanse Schans · Ziekenhuis · Zwembad


NotenbalkBewerken

Voor de uilskuikens die de afgelopen eeuwen onder een rots hebben gelegen zonder krant of Twitter, heeft Wikipedia ook een artikel over: Taj Mahal.
  1. "Mosselen met friet" voor wie niet vertrouwd is met de Belgische eetcultuur, maar wel eens iets wil proberen.
  2. "Beschuit met muisjes" voor wie niet vertrouwd is met de Engelse eetcultuur, en niet avontuurlijk aangelegd is.
  3. De snelheid waarmee dit gebeurde kan moeilijk getoetst worden aan de snelheid waaraan heden ten dage de impact van een hype wordt afgemeten, omdat alles veel trager ging. Doorheen de geschiedenis der mensheid werd de verspreiding van een nieuwigheid eerst uitgedrukt in millennia, dan in eeuwen, dan in decennia, dan in jaren, dan in dagen, dan in uren, dan in minuten, dan in seconden...
  4. Meer hierover vindt u in zijn recente standaardwerk "Kama Sutra ontsluierd: standen en standjes in India door de eeuwen heen", Uitgeverij Den Dampenden Darm, Zevergem, 2013.
  5. Beiden uitgegeven bij Uitgeverij Den Dampenden Darm in Zevergem, en aldaar buitenbeentjes omdat ze de enige werken zijn die niet door Professor Druyff geschreven werden.


Dit is een
PIEPER
Aan de schandpaal genageld! Vastgenagelde versie:
23 september 2018
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.